27 de setembro de 2010

Lembrando a Xosé Iglesias Roura (1879-1930)


Hoxe cúmprense 80 anos do pasamento de Xosé Iglesias Roura (Porto do Son, 28/04/1879 - Mera, 27/09/1930). Este home, inxustamente esquecido, foi avogado, tradutor, poeta e tamén dramaturgo. O seu labor na Coruña é (e será por sempre) impagábel.

Foi membro da Academia Galega e un dos promotores das Irmandades da Fala, xunto cos Vilar Ponte. Traballou intensamente na tradución ao galego de poetas e escritores franceses, italianos, alemáns e cataláns.

A Iglesias Roura debemos que a Real Academia Galega fose acollida no casa do concello coruñés, cando tiveron que abandonar a sede en Rego d'Auga. Tamén foi grazas á súa xenerosidade que A Nosa Terra, na súa etapa nacionalista (1916), puido comezar a editarse, cedendo o seu despacho do Cantón Grande.

Este home incansábel colaborou con Cántigas da Terra de maneira notábel. Traballou, en parcería con Manuel Fernández Amor, na elaboración de pezas teatrais musicadas (foi director artístico do Coro) e na recolla de varias ducias de melodías que hoxe custodiamos no Arquivo do Coro (Pandeirada de Nebra, Foliada de Portosín, Foliada de Muros, Desafío da Maía, etc). Tamén completaba con coplas propias aquelas recollas das que, pola razón que fose, só se conservaba unha letra ou ningunha.

Como colofón sinalar que foi Iglesias Roura o artífice do nome "Cántigas da Terra". Segundo comenta Xerardo Roque nunha entrevista (La Voz de Galicia, 1948): "Estábamos indecisos, nos sugerían nombres a montones. Por aquellos días un vate regional publicó un tomito de poesías y una de ellas la titulaba "Cántigas da Terra". Don José Iglesias Roura no titubeó un momento. Aquél era el indicado."

Este home "dos bos e xenerosos" ben merece unhas liñas de lembranza con cariño e gratitude.

1 de agosto de 2010

Lembrando a Mauricio Farto Parra (1867-1947)


Resulta curioso que moitos dos grandes compositores e recompiladores de folclore galego naceron alén das nosas fronteiras e, ao longo da súa vida, demostraron un amor tan grande por este chan que dificilmente pode ser superado por outros tantos daquí. Tal é o caso do xenial compositor e director de Cántigas da Terra, Mauricio Farto Parra, nado en Valladolid na segunda metade do S.XIX.

Aínda que con ascendencia galega, Farto véu descubrir o seu amor por Galiza escoitando a Banda Isabel II, que interpretaba temas de noso ao estar formada na súa maioría por galegos. Tamén esencial foi Xosé Braña Muíño, director da Banda do Rexemento Nº8 con sede na Coruña, que a raíz dunha actuación en terras castelás, animouno a trasladarse á cidade do vento. Xa aquí, Braña soubo sementar no compositor mozo toda a maxia das melodías propias. Cara 1902, a Banda estreou a primeira obra galega de Farto, “Froleos”, chea de motivos tradicionais. Nestes anos fundou a rondalla Blanco y Negro, dirixiu o Orfeón El Eco e conseguiu praza fixa de alguacil na Audiencia Territorial.

Desde a súa chegada á Coruña, axiña tomou contacto coa intelectualidade rexionalista-galeguista da altura. Nomeadamente frecuentou a Libraría Rexional de Uxío Carré até o seu peche en 1908. Alí amigouse con Lugrís Freire, Xosé Baldomir, Eladio Rodríguez e tantos outros. Nestas tertulias Víctor Said, membro do pioneiro coro Aires da Terra, fixo decatarse aos presentes da importancia destas agrupacións na recuperación da personalidade de Galiza. Farto tomou boa nota e propuxo a creación do orfeón Follas Novas (sen relación co actual), onde interpretar temas tradicionais e composicións del, mais a iniciativa non prosperou. Porén, un grupo de mozos axiña promoveron a creación de Cántigas da Terra, coro enxebre con grupo de teatro, que verá a luz a fins do 1916 baixo a presidencia de Eladio Rodríguez e a dirección do mestre Farto. O seu fito máis sinalado nesta etapa é a estrea da muiñeira “O Quer que lle quer” durante o descubrimento dunha placa conmemorativa na casa natal de Curros.

En 1922 deixou Cántigas para fundar Queixumes dos Pinos, que só duraría dous anos. O incasable Farto continou na súa teima de atopar unha agrupación que interpretase as súas composicións e, finalmente, será Saudade quen cumpra o seu desexo. Para este coro creou varias estampas con Leandro Carré (“A espadela”, “Unha palillada en Camariñas”...) e mesmo unha zarzuela galega con libreto de Antón Vilar Ponte titulada “A probiña que está xorda”, sobre o coñecido poema de Rosalía. Estas obras foron concebidas para orquestra (con gaita) e voces.

En vida colleitou numerosas homenaxes, expresión de profundo afecto polo mestre Mauricio Farto. Os últimos anos viviunos na súa casa da rúa do Socorro da Coruña, onde finou en 1947.

Con todo, a súa dimensión máis descoñecida e quizais a máis importante é a de recompilador de folclore musical. Co seu traballo de afinador de pianos, Farto adicouse boa parte da súa vida a percorrer aldeas e romarías transcribindo cantos de arrieiro, alalás, maneos, pandeiradas e un sinfín de melodías autóctonas. O historiador Ramiro Cartelle contabilizou no seu arquivo duascentas recollas.

A maioría das orquestras sinfónicas, bandas de música e corales céntranse hoxe en día e case por enteiro ao repertorio foráneo, salpicando no mellor dos casos algunha pincelada de País coas catro obras sobradamente coñecidas. Mágoa. Hai pouco tiven a fortuna de visitar parte do arquivo de Farto que hoxe se atopa depositado na coruñesa Academia de Belas Artes. Todo un luxo para constatar unha realidade tan emocionante como triste: a alma musical de Galiza metida nun caixón.

4 de dezembro de 2009

O pecado orixinal


Certo día, cando aínda non había internet nas casas, Eva e Adán foron a unha tenda de música e viron un cd que lles gustaba, pero custaba un mundo de cartos. Eva propúxolle a Adán mercar só un e pagar a medias, pois coñecía un amigo que podía facerlles unha copia. A outra opción tivera sido non mercar NADA.

Hoxe en día, Adán é enxeñeiro e está a desenvolver unha aplicación propia. Para gardar copias de seguridade do seu traballo ten unha gravadora. Polos cds virxes, pola conexión a internet, polos discos duros, polas memorias usb, pola impresora e polo escáner pagou varias veces o “pecado orixinal” que nunca vai cometer. É máis, cando el decida distribuir o seu programa, ninguén lle vai reportar os cartos do canon, posto que non está afiliado á SGAE (e en caso de estalo só reportaría o 6% dos beneficios, o resto vai para as discográficas (!?) e entidades que xestionan os dereitos de autor).

Outro día, Adán foi a unha ferretería, mercou un coitelo e matou a súa muller. O coitelo non tiña gravado canon ningún, pero cometeu o maior “pecado orixinal”: matou a unha persoa! Habería, pois, que lle poñer un canon aos coitelos cos que pelamos as patacas cada día?? Co canon os cidadáns sabemos que a “piratería” non vai acabar, senón que dalgunha forma estánnos lexitimando esta práctica.

Doutra banda, reflexionemos sobre o término “piratería” cun exemplo que usa decote David Bravo, avogado de todoscontraelcanon.es: Un home vendía xeo polas casas, facía cartos arreo e estaba contento co negocio; ata que un día descubriu que inventaran o frigorífico! Desde aquela deixou o negocio do xeo e adicouse a xestionar un canon sobre os frigoríficos. El vive máis acomodado que antes e tanto lle ten que pola rúa persigan a inmigrantes que venden xeo con frigoríficos “pirata”...

O verdadeiro pecado orixinal foi ter concebido así a SGAE, sempre coa complicidade dos distintos Gobernos do Estado!! A SGAE funciona como unha empresa, onde os accionistas son os “gurús do canon”, catro músicos fracasados, as discográficas e, por último, algúns autores. Eis o verdadeiro paraíso: xestionar os cartos do canon e distribuílos ao seu antollo. Así, un músico que rexistre a súa obra no Rexistro da Propiedade Intelectual e non estea afiliado, non recibirá parte do beneficio dese canon! Converteuse na ditadura da propiedade intelectual. Percorren festas privadas, festivais benéficos cobrando impostos revolucionarios, mentres que as músicas tradicionais e as anónimas están indefensas fronte a apropiacións indebidas! Elimina outras formas de facer cultura: o copyleft, a creative commons, a GPL... e a pasos axigantados está a restrinxir os nosos dereitos fundamentais. Agora tócalle á Lei de Economía Sostible, na que un “comité de expertos” pode decidir o peche de calquera web, que consideren “pirata”. Se cadra mañá xa non podedes ler este mesmo blogue... “Cuídense porque andan sueltos”, que diría Gardel.

23 de outubro de 2009

Andrés Gaos e as casiñas do Orzán


Xa van aló cincuenta anos do pasamento de Andrés Gaos Berea. Con tal efeméride, neste e nos vindeiros meses teñen lugar na Coruña as II Xornadas de Divulgación do Patrimonio Musical Galego, nas que dan vida á maxistralidade da súa música. Son moi de agradecer iniciativas de recuperación da memoria e obra de mestres como Gaos, mais tamén débennos facer reflexionar.

Cómpre laiarse do pouco coñecemento que da música de Gaos temos os galegos e, de xeito especialmente grave, os coruñeses. Ora por preguiza, ora por escasa divulgación por parte dos poderes públicos, o certo é que son case nulos os nosos coñecementos sobre os compositores máis próximos como Gaos, Alberto Garaizábal, Xosé Baldomir, Mauricio Farto... comparados con músicos estranxeiros da súa mesma época: Strauss, Chaikovski, Prokófiev, Ravel... ou comparados incluso con algúns do mesmo estado español, como Manuel de Falla ou Albéniz.

De Gaos, poucos no Orzán sabemos que aínda está en pé a casa onde naceu e os máis temos noticia diso grazas a unha placa que tan emotivamente colocou hai ben anos o colectivo "O Facho". A súa casa segue resistindo á choiva, ao vento e á pasividade de todos nós. É tremendamente indignante!

Ben pensado, a Coruña aseméllase a unha froita de escaparate: bonita por fóra e podre por dentro! A codia fórmana os sucesivos paseos marítimos, con bandeiras de postín e unha balaustrada inútil que o bravo mar non cansa de tirar; o cerne son as fermosas casas de galería arruinadas sen que ninguén lles poida valer, memoria doutrora condenada a morrer. Xa ninguén quere ensinar as rúas do Orzán aos forasteiros. Semellan proscritas a un exilio sen retorno. Noutras latitudes, Gaos xa tería unha casa-museo e no barrio brillarían con luz propia todas as brancas galerías co sol da mañá!

Con todo, desde a Concellería de Rehabilitación Urbana están a facer esforzos en recuperar espazos e casas no barrio do Orzán. Un paso necesario, pero ata agora insuficiente, pois de momento o tempo e os intereses dalgúns especuladores gañan con creces a batalla da destrución.

Veciños do Orzán, orgullo da Coruña, orgullo do País, loitade para que non apodreza nin a memoria de Gaos nin as casiñas do Orzán!






De Andrés Gaos, extracto da Sonata para Violín e Piano Op.37

Consultar programación das II Xornadas de Divulgación do Patrimonio Musical Galego.